Epitaph: Epitafium

Step lightly on this narrow spot!
The broadest land that grows
Is not so ample as the breast
These emerald seams enclose.
Step lofty; for this name is told
As far as cannon dwell,
Or flag subsist, or fame export
Her deathless syllable.




Stąpaj lekko, w wąskim tym miejscu!
Ziemie żywe, najszersze
Piersi tej pełnią nie równe
Co ją szmaragdu obrąb obejmie.
Wzniośle stąpaj; bo to imię rzecze
Każdy, gdzie armata się zatrzymuje
Flaga trwa, a sława niesie
Sylabą co nie umrze.

At least to pray is left

At least to pray is left, is left.
O Jesus! in the air
I know not which thy chamber is, —
I ‘m knocking everywhere.
Thou stirrest earthquake in the South,
And maelstrom in the sea;
Say, Jesus Christ of Nazareth,
Hast thou no arm for me?




Przynajmniej, pozostaje się modlić.
O Jezu! w przestworzach
Nie wiem, które twoje pokoje, —
Wszędzie stukoczę.
Na południu, twoim ziemi wstrząsanie
I wir melstromu morskiego
Powiedz, Jezu Nazaretański,
Nie masz ty dla mnie ramienia?

Going to heaven!


Going to heaven!
I don’t know when,
Pray do not ask me how, —
Indeed, I ‘m too astonished
To think of answering you!
Going to heaven! —
How dim it sounds!
And yet it will be done
As sure as flocks go home at night
Unto the shepherd’s arm!


Perhaps you ‘re going too!
Who knows?
If you should get there first,
Save just a little place for me
Close to the two I lost!


The smallest “robe” will fit me,
And just a bit of “crown;”
For you know we do not mind our dress
When we are going home.


I ‘m glad I don’t believe it,
For it would stop my breath,
And I ‘d like to look a little more
At such a curious earth!
I am glad they did believe it
Whom I have never found
Since the mighty autumn afternoon
I left them in the ground.




Idę do nieba!
Nie wiem, kiedy
Proszę, nie pytaj, jak —
Jestem zbyt zaskoczona
Aby pomyśleć, jak odpowiedzieć!
Idę do nieba! —
Mgliście to brzmi tak
Ale rzecz się dokona
Pewnikiem, jak stadka na noc wracają do domu
Na pasterza ramiona!


Może ty też idziesz!
Kto wie?
Jak by pierwej tam tobie,
Miejsca zachowaj mi troszkę
Blisko tych dwóch, co puściłam przedtem!


Najmniejsza „suknia” mi będzie pasować
A troszkę tylko „korony”;
Bo wiesz, że nie martwią nas stroje
Kiedy idziemy do domu.


Cieszę się, że w to nie wierzę,
Bo oddech by mi zatrzymało
A chcę sobie dalej popatrzeć
Na ziemię tak ciekawą!
Że one wierzyły, się cieszę
Te, co ich już nie znalazłam
Od tego popołudnia jesiennego
Gdy zostawiłam je nie zerwane.

The uncouth love in Emily Dickinson’s poetry

Let us make a premise.

  • We cannot have poetry for a personal account. We need to allow for the poetic person.
  • The word sense for uncouth is not customary, not ordinary and thus unfamiliar.


Emily Dickinson’s contemporaries did put love in a rather tight corset: if one loved, it had to be a person, human or God. However, let us compare the American Heritage today, for a transitive and defining use of the verb to love.


LOVE, verb, transitive: 1. To feel love for (a person); 2. To feel sexual love for (a person).


Here, the transitive and defining use ends. Further, we can have kindness, emotional attachment, or enthusiasm.



Naturally, we should not have the same word for the definiens and the definiendum. Saying, “to love is to love”, we either commit ourselves to tautology, or make a motto. 🙂



Today too, a prominent lexical resource emphasizes love as a feeling for people, whereas both history and behaviorism would have proved that expectation on love as a feeling fundamentally for a person is narcissistic vanity. 😉


When I published my translation of Surrender on a website, the reaction was disbelief. I had mistaken something, the opinions were.



The forum was not the only such environment.
“In my opinion, the poem is saying she’s angry with a friend who is getting back together with someone who won’t give her his whole heart.”



>>God<< must be the subject of >>would be content<< and we see the second and more significant meaning. God would be content if she only dedicated to him a fraction of what she gives the lover.”



There might be hardly anything more prosaic than dusting books. Penning verse about it belongs with genius (take pen and paper and try). Let us imagine the poetic person was reading, when the time for dusting came. The person surrendered and allowed the housekeeping activity.


What if we continue holding love for a feeling that can refer to a human, or God strictly? Let us begin with the notion of God. Nobody can presume intimacy with God.


Why, God would be content
With but a fraction of the love
Poured thee without a stint.


In all philosophy and religion, God is an entity of own will and affect, among other attributes shared with humans. Nobody can take satisfying God for granted. Fortunately, the first line has the clue: my dim companion.


There is a dim capacity for wings and a fear too dim, in Emily Dickinson’s poetry; there are dim, long-expectant eyes and dim countries; there is dim sounding and a dim border star; dimity in convictions, dimities of blue, and dimming in thought, as well as traits dimmer than a lace — but no dim persons or people. What can get dim with time? Printed text. A companion can be a lexicon, handbook, or compendium.


Contrary to the rather odd idea for conceit, the poetic person does not express certainty to please God. The person does not expect own name in a written resource to have a definition of God (content also can be a book interior). My suspect is Webster 1828, entry: God.


As regards pleasing people, a gift of dust could be only ridiculous, especially for love and courtship. There never have been such poor people.


Interpretations of Emily Dickinson’s poetry also happen to put a yoke of physicalness on emotion.


Zostawiłeś mi Granice Bólu –
Pojemne jak Morze –
(Bequest, Love II)


Should one have had as little experience with pain as milk tooth ache only, one still knows the people round do not have the same physical sensations. Things are the same for people to have lived before us.


If we combine the notions of content and vastness, we can compare the Greek βαρύμοχθος, barymochthos, toilsome. Today, we have the phrase to take the pains, expressing conscious effort. This needs not bring on physical, psychological, or literally any pain at all.


In The mystery of pain (Life, XIX), it is not physical pain the poetic person means, as well. The verse elaborates on language as a cognitive device, in which Emily Dickinson could be recognized as a precursor.


Pain has an element of blank;
It cannot recollect
When it began, or if there were
A day when it was not.


It has no future but itself,
Its infinite realms contain
Its past, enlightened to perceive
New periods of pain.


There is not ― as there never has been ― pain, physical or psychological, without awareness of its beginning and source: at least in people capable of writing. However, if we look to language paradigms, we notice that verbs like to ache, in Polish boleć, Latin doleo, or Greek ponao, do not have the Passive. We do not say *we are ached, or *jesteśmy boleni.


Regarding the new periods of pain, we can exclude the female indisposition, in the light of awareness as above. Languages have their periods however, and those have happened to bring change in verb patterns, as Late Latin when compared with Old Latin, for example.


How is language a cognitive device here? Looking at charts that show language paradigms, for example, we can let free thought. Here, it would be that we do not have to learn everything by experience. For own good wit to motivate our lives — as inevitably, even if we take advice, it is us to take it — we can consider phenomena and make resolves. Finally, making a life painful would not make it meaningful (“an element of blank”).


Feel welcome to compare the free, creative thought on language paradigms, in other pieces.



I think Emily Dickinson loved language, reading and writing. It does not do her justice, to be presented as an eccentric who offers dust, or says she has physical pain over some centuries that have passed.


Finally, I have defined love of language myself.


LANGUAGE, noun, is an audible or visible letter shape or speech sound structuring of phonological, syntactic, and semantic integrity that can communicate thought as well as affect. Inner language is an internalized language form to prioritize syntax and semantics.


LOVE, noun, is a long-term attachment to involve active interest in good quality.


LOVE OF LANGUAGE, noun phrase, may express in reading, writing, publishing written matter, care for spoken qualities, as well as supporting the behaviors.


Obviously, we are free to have more than one love. 🙂

The thematic stanza for Emily Dickinson’s poetry

We may need to make up own minds over the stanza, for Emily Dickinson’s poetry. An authorial decision was impossible already with the first print. Not all poems were even titled by the poet.


The Higginson-Todd stanza happens to be arbitrary. The reservation is not on the punctuation only. Stanzas need to be integral components of meaning. The wind requires some thought on the comma and stanza end.


Of all the sounds despatched abroad,
There’s not a charge to me
Like that old measure in the boughs,
That phraseless melody
The wind does, working like a hand
Whose fingers brush the sky,
Then quiver down, with tufts of tune
Permitted gods and me.


When winds go round and round in bands,
And thrum upon the door,
And birds take places overhead,
To bear them orchestra,


I crave him grace, of summer boughs,
If such an outcast be,
He never heard that fleshless chant
Rise solemn in the tree,
As if some caravan of sound
On deserts, in the sky,
Had broken rank,
Then knit, and passed
In seamless company.


The comma can mark a part of a train of thought:


When winds go round and round in bands,
And thrum upon the door,
And birds take places overhead,
To bear them orchestra,


The comma would not work the same way in Success. Here, the comma marks an incomplete language structure:
not one / can tell / the definition / of victory/ comma /as he


Success is counted sweetest
By those who ne’er succeed.
To comprehend a nectar
Requires sorest need.
Not one of all the purple host
Who took the flag to-day
Can tell the definition,
So clear, of victory,
As he, defeated, dying,
On whose forbidden ear
The distant strains of triumph
Break, agonized and clear!


The verse was reportedly published in “A Masque of Poets”, at the request of “H.H.,” the author’s fellow-townswoman and friend. It brings a picture of a brief and transient victory of the opposite side. Making my decision on the unitary, short form layout, I could follow the Houghton print image, as presented in Wikipedia.




However, I keep the semantics of the Higginson-Todd as the one to make sense. Mistakes have happened in the media since their very beginnings. The final words as in the Houghton copy would have the one to define success experiencing uttermost failure. Opposite semantics never becomes misnomers, in Emily Dickinson’s writing.


The distant strains of triumph
Break, agonized and clear.


It was integrity of the thought to make me present the Psalm of the day as a 3×3 ― 6 ― 2×3 ― 6 layout. Feel welcome.

The conscious mind of Emily Dickinson

There is an occurrence in Emily Dickinson’s verse; it is beyond mere coincidence or unaware habit. Noticed, it helps see her inspiration with Greek and Latin.


(Time and Eternity, XVIII, Playmates) Latin: collusor, companion at play; condiscipulus, school-mate; angelus, a messenger, an angel; lapillus, small stone, pebble (marble?); lusus, a game;  Greek: ὁμηλυσία, omelusia, companionship.


God permits industrious angels
Afternoons to play.
I met one, — forgot my school-mates,
All, for him, straightway.


God calls home the angels promptly
At the setting sun;
I missed mine. How dreary marbles,
After playing Crown!


The inspiration is morpho-phonemic. Let us try a few more pieces. (Life, XXIII, Unreturning) ἀνάπλυσις, anaplusis, washing or rinsing out; ἀνήλυσις, anelusis, going up, return; ἤλυσις, elusis, step, gait; lenunculus, a small sailing-vessel, bark, skiff (the toddling little boat).


‘T was such a little, little boat
That toddled down the bay!
‘T was such a gallant, gallant sea
That beckoned it away!


‘T was such a greedy, greedy wave
That licked it from the coast;
Nor ever guessed the stately sails
My little craft was lost!


We can compare the Greek -upo/ypo- for I asked no other thing (Life, XII, p. 213): ἰσότυπος, isotypos, shaped alike, συνυπόπτωσις, synypoptosis, simultaneous presentation to the senses; Latin cauponarius, a male shopkeeper, tradesman, ποπτερνίς, upopternis, a knob (a kind of a button that can twirl, in the modern use), and πo, below, looking a picture up and down (as Brazil on a map).


I asked no other thing,
No other was denied.
I offered Being for it;
The mighty merchant smiled.


Brazil? He twirled a button,
Without a glance my way:
“But, madam, is there nothing else
That we can show to-day?”


Feel also welcome to read Why I stay with the first print.


I bring an unaccustomed wine

I bring an unaccustomed wine
To lips long parching, next to mine,
And summon them to drink.


Crackling with fever, they essay;
I turn my brimming eyes away,
And come next hour to look.


The hands still hug the tardy glass;
The lips I would have cooled, alas!
Are so superfluous cold,


I would as soon attempt to warm
The bosoms where the frost has lain
Ages beneath the mould.


Some other thirsty there may be
To whom this would have pointed me
Had it remained to speak.


And so I always bear the cup
If, haply, mine may be the drop
Some pilgrim thirst to slake, —


If, haply, any say to me,
“Unto the little, unto me,”
When I at last awake.




Przynoszę wino, niezwyczajnym
Przy moich, ustom długo obsychanym,
I naglę, by upiły łyk.


Próbują, gorączką kruszone;
Odwracam oczy załzawione,
Po godzinie, spoglądam.


Dłonie naczynie ściskają dalej;
Żal, usta które bym schładzała
Tak już przemarzłe,


Ogrzać je bym podejmowała
Jak serca, co zimnica uskładała
Na wieki, pod kurhanem.


Może innych też posiadło łaknienie
Którym na mnie by polecenie
Gdyby mówić dalej.


Noszę więc kubeczek
Gdyby mnie przyszło kropelkę
Dać pielgrzymiej suchocie, —


Gdyby komu do mnie rzec,
„Mnie, mi, drobinę”
Jak w końcu przytomnieję.

Let down the bars, O Death

Let down the bars, O Death!
The tired flocks come in
Whose bleating ceases to repeat,
Whose wandering is done.


Thine is the stillest night,
Thine the securest fold;
Too near thou art for seeking thee,
Too tender to be told.




O Śmierci, zasuwy twe otwórz
Gromady zmęczone przychodzą
Co jęków nie ponawiają
Co ich wędrówce koniec.


Twoją najcichsza z nocy,
Twoją najtrwalsza zagroda;
Za bliskaś, by cię szukać
Za czuła, by cię rozpoznać.

Posłowie do Kolekcji pierwszej

English: Afterword


Nigdy nie czytam wstępów czy posłowiów, zanim nie przeczytam tekstu. Czasem zgadzam się z komentarzem, czasem nie. To posłowie jest zatem raczej opowieścią tłumaczki: dzielę się moimi skojarzeniami  i obserwacjami, nie poczytując sobie wglądu w umysł poetki. Z poezji, tak czy inaczej, mamy to, co bierzemy, jako że nigdy nie będzie klucza ani prawzoru dla interpretacji uniwersalnej. To właśnie w poezji lubię.




Zadaniem interpunkcji ogółem jest zaznaczać zakresy znaczenia. W poezji, tekst mamy w wersach, a ich końce często działają jak przecinki. To znaczy, może nie być przecinka pismem czy drukiem na końcu wersu, ale rozumiemy tekst, jakby był. Złóżmy tekst w jedną linijkę, żeby zobaczyć tę rolę przecinka i wersu.


I died for beauty, but was scarce adjusted in the tomb,


Moglibyśmy mieć wrażenie, że osoba ledwie mieściła się w trumnie. Pomyślmy jednak o interpukcji poetyckiej,


I died for beauty, but was scarce, adjusted in the tomb…


Rzeczywiście, osoba poetycka dostała towarzystwo (Czas a Wieczność, X, Dla piękna umarłam, s. 32).


Interpunkcja może pomagać w poezji uwydatnieniu:


A patrząc tak na nią; jak powoli
Roku mijać musiały pory…


Porównajmy Czas a Wieczność, XX, Noc ostatnią której żyła


zadrżała lekko, zmarłszy, z wolą dobrą.




Emilia Dickinson kształciła się w klasyce, łacińskiej i greckiej. Interesowałą się też Starożytnością.


Cenną a tkliwą jest mi przyjemnością
Starego księgi druku napotkanie…

(Życie, X, W bibliotece).


Kojarzę starożytną filozofię z pewnym typem orzeczenia w poezji Emilii Dickinson.


Captivity is consciousness,
So’s liberty.

(Czas a Wieczność, XXV, Emancypacja).


Antyczni filozofowie organizowali pojęcia w kategorie. Słówko kategoria pochodzi z greckiego katēgoria, orzeczenie, kategoria; czasownik katēgorein bierze formę po ageirein, gromadzić. Interpretuję te wersy Emilii Dickinson jako niewola przynależy z kategorią świadomości; osoba ma świadomość bycia zniewoloną, tak samo stanu lub uwarunkowania bycia wolną, stąd,


Jasyr masz w świadomości,
To samo z swobodą.


Angielski jest językiem niefleksyjnym. Aby powiedzieć, że świadomość jest zniewoleniem, musielibyśmy powiedzieć


consciousness is captivity


Takie orzeczenie logiczne znajdziemy także w Arystotelesie.


Jest naturalnym, osobie z uczuciem dla języka, studiować go do szczegółu. Myślę, że Emilia Dickinson dokonała takich studiów. Nie tylko składnia, słowa też mają komponenty. Na przykład, zarówno łacina jak greka mają cząstkę (lus). Spójrzmy na poematy i porównajmy.

  • (Na burzy przeciągłej) ἐνηλύσιος, enelusios, rażony piorunem;
  • (Czas a Wieczność, XVIII, Kompani) collusor, kompan w zabawie; condiscipulus, kumpel ze szkoły; angelus, posłannik, anioł; lapillus, kamyk, minerał; lusus, gra; ὁμηλυσία, omelusia, towarzystwo;
  • (Miłość, IX, Masz li w serduszku źródełko) rivulus, małe źródełko, mały strumyk; galgulus, mały ptaszek; aridulus, suchawy —w łacinie, cząstka ta współtworzyła nie tylko zdrobnienia;
  • (Życie, XI, W szaleństwie) λυσσον, alusson, ang. madwort, Farsetia clypeata; λυσσος, alussos, leczący szaleństwo; λυσιδωτός, alusidotos, łaćuchem obwiązany;
  • (Bezpowrotnie) νάπλυσις, anaplusis, zmywanie, obmywanie; ἀνήλυσις, anelusis, chodzenie gdzieś, powrót; λυσις, elusis, krok, sposób chodzenia; lenunculus, mała łódka, skiff (dyrdająca łódeczka).


Widzę to przejawianie się morfemów za świadome użycie językowych paradygmatów: to więcej niż przypadek. W poezji Emilii Dickinson służą one słownej panoramie, twórczej wyobrażeniowości.


Kule spotykają się pod jakim kątem (angellus, z podwójnym l w łacinie), wprowadzając wyobrażone postrzeganie, Z Potomakiem.


Ale dumnych obydwoje
Kobieta i jej chłopiec
Mi przed oczami w tę i z powrotem
Jak w niebo patrzę.


Możemy porównać greckie -upo/-ypo w Niczego innego nie prosiłam (Życie, XII): ): ἰσότυπος, isotypos, podobnie ukształtowany, συνυπόπτωσις, synypoptosis, równoczesna prezentacja zmysłom, cauponarius, właściciel sklepu, handlowiec, ὑποπτερνίς, upopternis, gałka (rodzaj guzika który się może kręcić, w użyciu współczesnym), oraz ὑπo, upo, poniżej, oglądając obrazek (jak Brazylię na mapie).



Mój (Miłość, I) nasuwa mi rzadką księgę, może greckiej poezji lub filozofii. Biały głos był głosem aprobaty w starożytnej Grecji, który w sprawach państwa wymagał zatwierdzenia przez urzędników zwanych prytanami, stąd prawem głosu prytejskim, w moim przekładzie.


Zinterpretujmy pieczęć monarszą. Nie przekonują mnie wyjaśnienia religijne. Emilia Dickinson oczywiście nie zamierzała założyć królestwa w jakim niebie, by konkurować z biblijnym. Nie była też rojalistką. Rzadkie księgi były jednak pieczątkowane dla oznaczenia właściciela. Pieczątki mówiły ex libris, dosłownie, spomiędzy książek należących do… Tak więc, pieczęć ta monarsza to pieczątka ekslibrisu. Wiersz zrównuje umiejętność i przyjemność czytania z godnością monarszą.


Nie tylko tutaj, poezja Emilii Dickinson okazuje silny afekt dla książek i czytania; silną, serdeczną emocję:


Mój, znakiem w tym kazamacie szkarłatnym
Co kraty go nie ujarzmią!


Nie interpretuję frazy grave’s repeal jako zmartwychwstanie. Czasownik to repeal, jak sprawdzimy Webstera z 1828, mógł w czasach Emilii Dickinson oznaczać odwoływanie, ale nie odnosił się do osób. Poniżej, piszę więcej o tej specyfice w poezji Emilii Dickinson. Ponadto, pisma biblijne podkreślają, że Chrystus zmartwychwstał siłą własną, nie z nadania. Dla mnie, werset mówi o przeżywaniu myśli, i to stąd ponad umieranie. Fraza gdy wieki rabusiami, wskazuje na wiele minionych lat, oraz podkreśla wagę własności. Opieczętowane książki trudniej było zawłaszczyć, jako że atrament wsiąkał w kartę. Oczywiście, nigdy nie skradziono religii: tak czy tak, przymiotnik mój musi się odnosić do posiadania rzeczy.


Odrzucam możliwość interpretacji politycznej. Pierwsze „białe prawybory” urządzono po roku 1890, a Emilia Dickinson zmarła w 1886.


Wiersz bezpośrednio następujący, Spuścizna (Miłość, II), jasno mi wskazuje na Starożytność.


Co i Ojciec jaki Niebieski by się radował,
Gdyby Mu oferowano;


Przedimek nieokreślony a, który przekładam na polski przymiotnik jaki, kieruje w czasy przed-chrześcijańskie, w których postać jednego ojca niebieskiego nie istniała. Wiersz jednocześnie przywołuje starożytną grekę.


I to staranie, co granicę ma
Jak morze szeroką,
Między czasem a wiecznością,
Mną a świadomością twoją.


W oryginale,
You left me boundaries of pain
Capacious as the sea,
Between eternity and time,
Your consciousness and me.


Słówko pain bywa interpretowane dosłownie jako ból. Granice wedle opisu powyżej mogłyby jednak być jedynie ściśle absurdalne, jak na doznanie fizyczne. Choćby kto miał tyle tylko doświadczenia z bólem jak bolesność mleczaka, każdy wie, że ludzie dokoła nie mają tych samych fizycznych doznań. Natomiast kojarząc pojęcia content oraz vast, możemy porównać greckie βαρύμοχθος, barymochthos, wymagające starania, stąd polskie staranie. Dziś mamy zwroty jak to take the pains, dla świadomego wysiłku. Ten nie potrzebuje skutkować fizycznym, psychologicznym, czy dosłownie jakimkolwiek bólem.


Ustępstwo (Miłość, V) jest absolutnie błyskotliwe, z współczesnym nawiązaniem do Boga oraz specyfiką względem osób.


Blady mój towarzyszu, o mnie wątp!
Gdy i Bóg by uraczony
Miłości tej cząstką
Co jej tobie nie poskąpiono.


Być może nie ma nic bardziej prozaicznego niż odkurzanie książek. Kreślenie o nim wierszy przynależy z geniuszem (starczy spróbować samemu czy samej, by się przekonać). Utwór jednak bywa brany za afekt do człowieka, choć ni kobieta, ni mężczyzna może z góry założyć zadowalanie, i to z bliska — Boga.


…i Bóg by uraczony
Miłości tej cząstką
Co jej tobie nie poskąpiono.


Musimy tu zauważyć, że pojęcie Boga — we wszystkich filozofiach i religiach — to pojęcie istoty z własną wolą i afektem, wśród atrybutów dzielonych z ludźmi. Na szczęście, pierwszy wers podpowada: my dim companion.


Mamy a dim capacity for wings oraz a fear too dim, w poezji Emilii Dickinson; są dim, long-expectant eyes i dim countries; jest dim sounding oraz a dim border star; dimity in convictions, dimities of blue, oraz dimming in thought, zarówno jak wrażenia dimmer than a lace — ale nie ma dim persons czy people. Co może tracić wyrazistość z czasem? Tekst drukiem. A companion może być leksykonem, podręcznikiem, czy kompendium, stąd polski przymiotnik blady.


Łacińskie cedo może nas poprowadzić dalej. Znaczyło oddać pod innej osoby zarządzanie. Kurz bywał już do tej pory podporządkowywany, stąd


…dla ciebie mam
Uprzednią moją rozkosz!
…Kurz pod panowanie dałam…


Hasła słownikowe czy encyklopedyczne o Bogu to rozwój późniejszy niż leksykografia: na samym początku, rozważania te przynależały z pracami filozofów. Tutaj, osoba poetycka nie spodziewa się swojego imienia w źródłach pisemnych które mają definicje Boga: Blady mój towarzyszu, o mnie wątp


Dzisiaj, możemy przeczytać notkę encyklopedyczną:


Kiedy Webster umarł, jego spadkobiercy sprzedali luźne karty jego rewizji Amerykańskiego Słownika Języka Angielskiego firmie J. S. & C. Adams w Amherst, Massachusetts. Firma oprawiła i opublikowała w roku 1844 małą liczbę kopii — tej samej edycji, której Emilia Dickinson używała jako narzędzie swej poetyckiej kompozycji:


When Webster died, his heirs sold unbound sheets of his 1841 revision American Dictionary of the English Language to the firm of J. S. & C. Adams of Amherst, Massachusetts. This firm bound and published a small number of copies in 1844 – the same edition that Emily Dickinson used as a tool for her poetic composition, Wikipedia, wolna encyklopedia.


Nie wiem czy jest pewność, że Emilia Dickinson używała wydania z roku 1844. Pierwsze wydanie datuje się na rok 1828. O ile przypuszczać, iż pisała o Websterze w domowej bibliotece, poblednąć mógł był druk owego pierwszego wydania (możemy porównać Wikimedia). Dzisiaj, słownik nieskrócony Webstera ma też notkę o Emilii Dickinson.


Na koniec, interpretowanie wiersza jako skłonności ku człowiekowi miałoby implikację, że próbowano komuś zrobić prezent z kurzu — śmieszną, dla miłości i amorów. Nie było nigdy tak biednych ludzi. Widzę ten wiersz jako zmyślny i humorystyczny utwór o prozie życia. Osoba poetycka ma pomoc domową; pracuje, a pozwala posprzątać w ramach ustępstwa, gdyż wymaga to owej pracy przerwania: Kurz pod panowanie dałam


Emilia Dickinson także świadomie używała przedimków. I like a look of agony (Czas a Wieczność, XII, Naprawdę) dyskwalifikuje upodobanie: mielibyśmy wtedy the look of agony. Śmiertelność jako obrany wzorzec to wyzywająca myśl, bądź też ciekawie postawione pytanie, odnośnie powszedniego umierania: kto chciałby żyć na Ziemi w nieskończoność, dosłownie? I lost a world (Czas a Wieczność, XXXVI, Zwieruszony) nie ogłasza zagubienia świata, the world.


Ludzkie pojmowanie mowy wiąże się z uzusem językowym oraz doświadczeniem: własnym i postrzeganym o innych ludziach. Najogólniej biorąc, łącznie z wiekami językowej historii, słowa mogą być monosemowe tylko w kontekście. Językowe doświadczenie będzie mieć wszystkie słowa za potencjalnie polisemowe, wieloznaczne.


Rozważmy divinity. Już w antycznej łacinie, ludzie widzieli słowa jako wieloznaczne. Praesentio, nie oznaczało jedynie przepowiedni, ale ogółem postrzeganie z wyprzedzeniem. Spiritus miało sugerować nadprzyrodzoną inspirację oraz ludzkie oddychanie. Praesens znaczyło widoczny, obecny. Preasensus mogło być formą praesentio.


W poezji, czas teraźniejszy (present) może nie mówić niczego bieżącego. Może służyć prezentacji. Możemy spojrzeć na Zastrzeżenie (Życie, XIII) oraz Przeczucie (Natura, XVI). Z pozłoci (Czas a Wieczność, VI) ma frazę the clew divine. Łacińskie ina oznaczało cienką nić, stąd tę nić błękitu boską, w relacji do easy sweeps of sky.


Divine intoxication w Stawiamy żagiel (Czas a Wieczność, VII, s. 28), jakkolwiek przekładalne i przetłumaczone na boskie upojenie, oczywiście nie odnosi się do żadnych bogów. Sprawy mają się tak samo z odors so divine w Trawach (Natura, IX, s. 122). Divinest sense w Szaleństwie (Życie, XI, s. 174) nasuwa psychologię, tak samo jak divine majority w Zastrzeżeniu (Życie, XIII, s. 176). Mamy zatem polski przymiotnik duchowy, w tłumaczeniu.




Biografie poetów moga być interesujące, o twórczym przedsięwzięciu mogą jednak mieć ni wskazówki. Z drugiej strony, czytając, powieści czy wiersze, potrzebujemy literackiego podmiotu czy też, wedle mojej preferencji dla poezji, osoby poetyckiej. Autor nią nie jest. Fakt ten nie tworzy opcji binarnej: opinie czy uczucia literackich postaci nie muszą przeczyć tym, które ma autor. Jako czytelnicy, zgódźmy się jedynie, iż to reportaże bądź pamiętniki są reportażami czy pamiętnikami, nie powieści, czy wiersze.


Próba traktowania poezji jak osobiste wyznanie zawiedzie już w Kolekcji pierwszej. Na przykład, Morza nigdy nie ujrzałam w Czasie a Wieczności (XVII) przeczyłoby Stawianiu żagla. Wedle pierwodruku, Emilia Dickinson nie miała czasu ukończyć swej poezji, ale pomogła wiersze do druku posortować, w co jestem skłonna wierzyć, patrząc na pojęciowe powiązania między poematami.


Czasy poetki oczywiście mogły mieć na nią wpływ. „Era maszyny parowej” zaważyła pewnie na O spraw wiele martwionej (Czas a Wieczność, XI), w obrazie człowieka jako porównywanego z maszyną.


Doświadczenie i czas zawsze są jednak indywidualne: nie ma wiedzy ani rozeznania bez percepcji. Zapewne zwrot „czerkieska piękność” zainspirował etykiety kosmetyków obiecujących dobry wygląd. Jednak Emilia Dickinson najprawdopodobniej nie była świadoma skojarzonej niemoralności — nie miał to jak być dobry temat do rozmowy z damą, nie było też internetu — jej konotacją są dzieci, chęć których, w kontekście jak współcześnie, na myśl nie przychodzi (Letnie zastępy, Kolekcja I, Natura).


Tym samym, chcę dokonać zastrzeżenia o dzisiejszych źródłach greckich i łacińskich: mają elementy z publikacji uprzednio wykluczane, ze względu na dobre maniery. Elementy te są ponadto rzeczywiście zbędne, gdy czytamy poezję Emilii Dickinson, która nie bała się morałów. Udawana wiara zostaje potępiona w Bezpiecznych w alabastru swoich izbach (Czas a Wieczność, IV, s. 24). Walczyć głośno to odwaga (Życie, XVI) wyśmiewa wymyślanie spraw, w których patriotyzm miałby być narzędziem. Mózg w swoich zagłębieniach (Życie, XXVI) ostrzega przed niezdrowym używaniem języka. A Aniołki wczesnym rankiem (Natura, XVIII) po prostu proszą dzieci o trzymanie kwiatów w wodzie.


W końcu, Samotny dom (Życie, XV) przypomina by zamykać na klucz drzwi: łącząc sens i poetycką interpunkcję — nikt nie wierzy we wschody słońca otwierające drzwi i nie ma się jak cieszyć byciem rabowanym — Fancy the sunrise left the door ajar, czytam, Fancy the sunrise , left the door ajar .


Indywidualność w obrazowaniu świata widać w Zachodów słońca morzu (Natura, XIII). Morze Żółte znajduje się na Dalekim Wschodzie. Jednakowoż, to Żółta Rzeka dostarcza mu wód, nadchodząc — równie geograficznie — z zachodu.


Pojęcia bliskości czy sąsiedztwa uwydatnia Niespodziewajka (Natura, I). Moglibyśmy powiedzieć no human soul would know, mając na myśli nobody round knows, stąd w każdej z naszych dusz, w przekładzie. Po polsku, każda ludzka dusza, dosłownie, implikowałaby każda ludzką istotę na świecie.


Ten sam wiersz potrafi inspirować twórcze podejście do języka. May-flower pisane mayflower lub may flower, ma w sobie potencjał, gdy pisane z myślnikiem. Jako że ostatnie wersy to
Natura wyrzeka się

tłumaczę tytuł jako Niespodziewajkę. Łacińskie epigaea repens oznacza wijący się arbutus. Cząstka repens mogła jednak znaczyć coś nieoczekiwanego.


Bolenia tajemnica (Życie, XIX) rozwija myśl o języku jako narzędziu kognitywnym, co do czego można by rozpoznać w Emilii Dickinson prekursorkę. Doświadczenie życiowe powie nam, że nie ma bólu, fizycznego czy psychologicznego, bez świadomości jego początku oraz źródła, przynajmniej u ludzi zdolnych do pisania. Jeśli zajrzymy do paradygmatów językowych, zauważymy że czasowniki takie jak to ache, polskie boleć, łacińskie doleo, a greckie ponao, nie mają Strony Biernej. Nie mówimy, że *jesteśmy bolani, *we are ached.


Czasowniki te mają jednak użycia dynamiczne oraz formy progresywne. Rozważając new periods of pain, możemy wykluczyć kobiecą niedyspozycję, w świetle świadomości jak powyżej. Języki mają jednak swoje okresy, a tym zdarza się przynosić zmiany we wzorcach czasownikowych, jak w późnej łacinie, kiedy porównamy ją ze starą, na przykład.


Dla mnie ważną kognitywnie implikacją jest to, że nie musimy się uczyć wszystkiego z doświadczania. Aby własna dobra myśl motywowała nasze żywota — bo nawet wybór porady jest naszą decyzją — możemy rozważać zjawiska i wnioskować. Co oczywiste, uczynienie życia bolesnym nie uczyniłoby go znaczącym (pustka jaka).



Polski i amerykański różnią się znacznie, w dźwięku i gramatyce. Rodzaj gramatyczny jest wyraźną różnicą. Polski, nie jako jedyny taki język, ma to arbitralne przypisanie, którego nikt seksualnie nie bierze. Nie widzimy książek czy rowerów jako dziewczęta czy chłopców, a kupowanie jabłek nie czyni trzeciej płci.


Jednak z poezją Emilii Dickinson, to rodzaj gramatyczny pszczoły oczywiście przyniesie trudności.


Po polsku, Apidae są gramatycznie głównie żeńskie. Tak więc, w Apoteozie (Miłość, XVII) używam polskiego trzmiela, gramatycznie męskiego. Pan pszczoła humorystycznie zastępuje pszczołę (Natura, XV). W Dwóch światach (Natura, XX), używam polskiego brzmika, jako że
Dla niego, od róży odłączenie
Jest admonicją.


Śmierć jest rodzaju męskiego w angielskim, a żeńskiego w polskim. Jednak jako agens, czynnik przynoszący skutek — zakończenie życia — śmierć wiarygodnie roli seksualnej nie ma, nawet spersonifikowana. Tłumaczę ją więc na polski rodzaj żeński.  Czas  a Wieczność,   XVII, Rydwan:

A że się dla Śmierci zatrzymać nie mogłam
Ona (she) dla mnie przystanęła uprzejmie


Bobolink to północnoamerykańskie nazwanie (Natura, VI, Piosnką posłużenie, oraz XXII, Dzień). Polski ryżojad sugeruje zwierzę które się karmi ryżem. W Ameryce, bobolinki są znane z żywienia się ogółem nasionami, oraz insektami.


„Linneuszowa” klasyfikacja tego ptaka pochodzi z Europy. Etykietka, Dolichonyx oryzivorus, nie jest klasycznie łacińska. Morfem dolicho– pochodzi od greckiego dolichos, “długi”. Więcej, etykietka ta przyszła w czasach, gdy taksonomia Linneusza była kontynuowana po jego śmierci, także niedbale. Orginalne Regnum Animale nie ma tego ptaszego imenia, stąd wróbel oraz wróblasty w tłumaczeniu (ptak przynależy do Passeriformes).


Polski wróbel to ptaszę tak powszechne w Polsce, jak bobolink w Ameryce. Wiele języków przyjęło już amerykańską i orginalną nazwę, bobolink. To samo może stać się w polskim, tyle że to publicystom raczej niż tłumaczom należałoby się nad tym zastanowić: tłumacz używa uzusu.


Polski i amerykański różnią się też w percepcji części ciała. Amerykański ma fingers oraz toes. Polski, ogółem wyspecjalizowane części kończyn, palce, u stóp i rąk, stąd dłonie w moim przekładzie Umierania (Czas a Wieczność, XXV).

My fingers were awake;
Dłonie nadal przytomne;


Egzystencja poszła różnymi ścieżkami w polskim i amerykańskim, porównując antyczne początki. Polska egzystencja przyjęła sens codziennego życia, często w zwrocie szara egzystencja, który moglibyśmy tłumaczyć the gloomy, ordinary existence. Polskie istnienie w liczbie pojedynczej częściej kolokuje z filozofią, stąd (Czas a Wieczność, XXIV, Boję się?):
In one or more existences
W istnienia więcej niż jeden styl.


Istnienia w liczbie mnogiej, jak więcej istnień (more existences) mogłyby sugerować dwoje lub więcej ludzi bądź żywotów. Natomiast egzystencja często współwystępuje w polskim z śmiertelnością.


Jak z wszystkimi źródłami, nie można za słownikami podążać bez trzeźwej oceny. Zmiana językowa nie usprawiedliwia na przykład wykładania polskiego przymiotnika snadny (udatny, zdolny, do czegoś właściwy, odpowiedni) jako łatwy, angielskie easy.

Znam ją i naród jej snadny
I’ve known her from an ample nation.


(Życie, XIII, Zastrzeżenie, s. 176 ). Angielskie ample prawdopodobnie oddaje sens najlepiej, z uwagą, że także w opisie wyglądu, snadny wnosi preferencje osobiste. Snadny (snadna) mi czy nie snadny (nie snadna) mi będzie znaczyć ładna (przystojny)  bądź nie ładna (nie przystojny) jak dla mnie.


Karłowicz, Kryński i Niedźwiecki ekstrapolują w leksem „łatwy”, jednak przykłady do tego właśnie hasła nie popierają odniesienia. (A) Wesołe żarty ukazują dobrą na umyśle snadność (intelektualną wprawę);  (B) Snadność rozumu (pojętność, giętkość intelektualną); (C) Ma wielką snadność do nauk (talent, predylekcję do nauki); (D) Woda czyni ziemię snadną (zdatną, właściwą); (E) Snadna rzecz do wynalezienia (pomysłowy, o wynalazku). Jest ewidentnym, że znaczenie słowa snadny to nie leksem łatwy.


Samuel Linde napisał inne znaczące źródło słownikowe, w czasach bliższych tym, w których żyła Emilia Dickinson. Zastrzeżenie o miarodajności naturalnie też się tu stosuje, a żaden słownik nie jest wszechogarniający: nawet jeśli słówka nie wymienia duży słownik, nie znaczy to, że słówko nie istnieje.


Rudymentarium dalej jest w użyciu, przez ekspertów w polszczyźnie. Było w szerszym użyciu w czasach Emilii Dickinson. Tłumaczy się na angielskie primer (Czas a Wieczność, XXI, Pierwsza lekcja). Karłowicz, Kryński i Niedźwiecki mają umalenie, niezupełnie poprawnie, jako czynność pomniejszania (umalanie), a nie jej skutek (umalony wzgórek, Czas a Wieczność, XVII, Rydwan). Linde ma wymieciny, angielskie sweepings (Miłość, VI, Jeśli cię oczekiwać jesienią).


Dużo dyskutuje się nad polskim czasownikiem wziąść, po angielsku to take. Jest notowany w Karłowiczu, Kryńskim, Niedźwieckim, oraz Lindem i Brücknerze. Autorzy uznawani za swój styl w języku polskim, preferowali go ponad starszą formę wziąć: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Henryk Sienkiewicz, Adam Asnyk, Józef Ignacy Kraszewski, oraz wielu innych.


Podczas gdy spór objął zasięgiem i politykę, czasownik wziąść ma naturalny polski proces fonologiczny, notowany w historii tego języka. [ś] mediuje dla pasywnie welarnego [ą], pozwalając na czystą jego wymowę także w szybkiej, potocznej mowie. Dystrybucja słówka wziąść na terytorium Polski nie była i nie jest ograniczona do regionów; skojarzenia tego słówka z literaturą pozostają silne. Tak więc zdecydowałam się użyć tej formy w moim tłumaczeniu. Wziąć ma nieuniknioną welaryzację, [oη] zamiast [ą], co mogłoby nie sprawiać przyjemności, szczególnie w poezji oraz na pozycji prozodycznie tak eksponowanej, jak w Chrzcielni miłości (Miłość, XIV).
Teraz godna, wyprostowana,
Z wolą by odrzucić lub wziąść.
I wybieram — tylko tron.


Wziąść pozostaję moją formą preferowaną także w codziennym języku: to tej formy nauczyłam się w dzieciństwie i z nią ukończyłam szkoły — w Polsce.


Naturalny język nie zmienia się szybko. Webster z 1913, pod redakcją Noah Portera, może pomóc zrozumieć leksem meek: not haughty or forbearing; stąd powszednie to przyodzianie w Za późno (Czas a Wieczność, II). Polski ma prosty, zwykły, jako synonimy dla spokojny. Wiersz nie zachęca do walki o królewskie insygnia.


Kolejnym elementem wartym uwagi może być znosić, w Rozumieć byłoby drogim, bodaj jak to znosił (Czas a Wieczność, XIX). Webster wyjaśnia czasownik to suffer jako to be affected, to sustain. Widać w wierszu, że nie ma tu zainteresowania bólem, jest  niepokój o zmarłą kochaną osobę, z którą nie było jak się zobaczyć. Moglibyśmy pomyśleć o kimś, kto otrzymuje wieść i się dopytuje — relacje osób współczesnych Emilii Dickinson  podkreślają jednak jej odosobnienie, a zatem własną niepewność jej opinii. Największe zastrzeżenie wobec interpretacji religijnych przynależy z frazą Nietrafnie mu tak iść w wieczne dale. Piśmiennictwo biblijne podkreśla śmierć Chrystusa jako ofiarowanie z własnej woli.




Przeczytałam ładnych parę analiz utworów poetyckich. Różniły się jak ich autorzy, a aktywność własna komentatora przeważnie wpływała na jego czy jej obraz osoby językowo twórczej. Ludzie którzy sami nie byli pisarzami wyraźnie dozwalali więcej spekulacji nad mentalnością i zwyczajami. Ogółem, literacka krytyka przypięła pisarstwu nawet szaleństwo i odurzanie, dość potężne odia.


Jestem lingwistką i pragmatyczką. Mam pisanie za normalną i zwykłą aktywność, nie potrzebującą nadnaturalnych, czy ogółem, od normy aberrujących zjawisk. Po prostu: niektórzy lubią chleb piec, inni robić podkowy, a niektórzy parać się słowy.


Pisarstwo Emilii Dickinson jest bardzo trzeźwe. Jej wyobraźnia jest leksykalna, a styl nie ma owej wielosłowności i mechanicznie nawracających fonemów, czy błędów anafory, które znajdujemy u osób z zaburzeniami lub odurzających się. Jej pióro ma świadomość osoby poetyckiej jako narzędzia, a naiwnością językową nie trudni się wcale.


Co do pustelniczych zwyczajów, jest taki stan skupienia, który odosobnienie i cisza wspomagają. Jest szczególnie pożądany dla pracy językowej; stan zgłębienia się w językowej materii potrafi odwzajemniać się naturalną przyjemnością umysłową osobie językowo pracującej, oraz czytelnikom. Jak nie podejrzewa się pustelników, autorzy też nie mają na celu obrażania świata. Zaduma, naturalnie, nie ma jak być wyłączna religii; odosobnienie nie musi oznaczać samotności, bądź próby wywyższenia się nad światem:
Na rozum, w niebiesiech
Będziem jakoś kwita,
Z równaniem jakim lepszym;
Ale co z tego?

(Czas a Wieczność, XXIII).
Zapraszam do przeczytania o mojej decyzji by pozostać przy pierwodruku.
Teresa Pelka

Index, Life: Życie



Success is counted sweetest
By those who ne’er succeed…


Sukces jest najmilejszy
Tym, co go nie odnoszą nigdy…



Our share of night to bear,
Our share of morning…


Naszą nocy część nosić,
Naszą część jutrzenki…



Soul, wilt thou toss again?
By just such a hazard…


Duszo, czy znów ciskać będziesz?
Przez samo takie ryzyko…



‘T is so much joy! ‘T is so much joy!
If I should fail, what poverty…


Wesele jakie! Jakie wesele!
A jak przegrana, jaka mizeria…



Glee! The great storm is over!
Four have recovered the land…


Koniec burzy piekielnej, wreszcie!
Do lądu dotarło czterech…



If I can stop one heart from breaking,
I shall not live in vain…


Jeśli jedno od załamania uratuję serce,
Na darmo żyć nie będę…



Within my reach!
I could have touched…


W zasięgu dłoni!
W dotyku mocy…



A wounded deer leaps highest,
I’ve heard the hunter tell…


Jeleń zraniony, skacze najwyżej,
Jak mówi łowca, słyszałam…



The heart asks pleasure first,
And then, excuse from pain…


Serce przyjemności pragnie wpierw,
Potem, wymówki od bolenia…



A precious, mouldering pleasure ‘t is
To meet an antique book…


Cenną a kruchą jest mi przyjemnością
Antycznej księgi druku napotkanie…



Much madness is divinest sense
To a discerning eye…


W szaleństwie wiele jest duchowego zamysłu
Oku spostrzegawczemu…



I asked no other thing,
No other was denied…


Niczego innego nie prosiłam,
Innego nie odmówiono niczego…



The soul selects her own society,
Then shuts the door…


Dusza wybiera towarzystwo swoje
Potem drzwi zamyka…



Some things that fly there be, —
Birds, hours, the bumble-bee…


Są takie, co umykają wiele —
Godziny, ptaki, trzmiele…



I know some lonely houses off the road
A robber ‘d like the look of…


Od tej drogi, znam takie domy samotne
Co rabuś by upodobał sobie…



To fight aloud is very brave,
But gallanter, I know…


Odważnie jest walczyć głośno,

Ale wiem, jeszcze przystojniej…



When night is almost done,
And sunrise grows so near…


Kiedy noc prawie dokonana
A słońca wschód z bliska narasta…



Read, sweet, how others strove
Till we are stouter…


Czytaj, kochanie, jak inni walczyli,
Nim my teraz silniejsi…



Pain has an element of blank;
It cannot recollect…


Bolenie ma jaką pustkę;
Wskazać o sobie nie umie…



I taste a liquor never brewed,
From tankards scooped in pearl…


Napoju kosztuję nigdy warzonego,
Z czarek perłą sadzonych…



He ate and drank the precious words,
His spirit grew robust…


Posilił się i upoił słowy cennymi
Wzrósł w krzepę jego duch…



I had no time to hate, because
The grave would hinder me…


Nie miałam czasu na nienawiść –
Grób byłby ograniczał mnie…



‘T was such a little, little boat
That toddled down the bay…


Taka mała, mała łódeczka
Zatoczką podyrdała…



Whether my bark went down at sea,
Whether she met with gales…


Czy moja barka zatonęła w morzu,
Czy wichury napotkała…



Belshazzar had a letter, —
He never had but one…


Baltazar miał pismo —
Jedno miał wszelako…



The brain within its groove
Runs evenly and true…


Mózg w swoich zagłębieniach
Statecznie się ma i rzetelnie…